Pneumonia birikei eragiten dien arnas infekzio akutua da. Gaixotasun hori txerto baten bidez tratatu eta prebeni daiteke, baina haurren heriotza-tasaren kausa infekzioso nagusia izaten jarraitzen du. 5 urtetik beherakoen heriotzen % 15a eragiten du: Osasunaren Mundu Erakundearen azken datuen arabera, 2019an bakarrik 740.000 haur baino gehiago hil ziren mundu osoan.

Babes- eta aterpe-baldintza desegokiek, saneamendu eskasak eta pertsonen pilaketak areagotu egin dezakete arnas infekzio hori eta beste batzuk hedatzeko arriskua, adibidez lekualdatutako populazio batean eta, batez ere, haurren desnutrizioa dagoenean. Horregatik, desplazamendu-krisian dauden gure osasun-zentroetako gaixotasun ohikoenetako bat da.

Nola transmititzen da?

Pneumonia birusek, bakterioek eta onddoek eragin dezakete. 5 urtetik beherakoen artean,infekzio-kasu ohikoena birusak eta bakterio pneumokokoak eta b motako Haemophilus influenzae (Hib, B motako gripea eragiten duena) dira. Arnasbidez hedatzen dira, eztul edo doministiku egitean.

Birusak eta bakterioak sudurretik edo eztarritik sartzen dira, eta inhalatzean birikak infektatu ditzakete: birika-ehuna sutu egiten da, eta, horri esker, han dagoen edozein bakteriok infekzio sekundarioa hasten du, biriketatik azkar hedatzen dena. Albeoloak likidoz betetzen dira (loditu egin daitekeena) eta horrek eragotzi egiten du biriken eta odol-fluxuaren arteko oxigeno-trukea. Gaixotasunak oso azkar egin dezake aurrera, ordu batzuetan, haurra deselikatuta badago edo beste gaixotasun batzuk baditu, elgorria adibidez.

Zer sintoma ditu?

Sintoma ohikoenak hauek dira: eztula, arnasteko zailtasuna, takipnea (arnasketa-maiztasuna handitzea), sukar altua (39 gradutik gorakoa izan daiteke) eta, kasu larrietan, arnasketa zaratatsua edo liskarra, zianosia (kolore urdinxka ezpainetan, sudur-mukosetan edo azazkaletan), saihetsarteko tirajea (bularreko hormaren beheko ertzaren depresioa abdomenaren goiko aldea igotzen den bitartean), logura eta edateko edo bularra emateko arbuioa, eta sepsia (infekzio orokortua).

Nola tratatzen da?

5 urtetik beherakoetan, bakterio-jatorriko pneumonia larria antibiotikoekin tratatzen da injekzio edo perfusio bidez, eta, horretarako, beharrezkoa da normalean 10 eguneko ospitaleratzea; gainera, sukarrerako sendagaiak ematen dira eta hidratazio egokia ziurtatu behar da, serum bidez, beharrezkoa izanez gero. Gaixotasunaren seinale larririk ez duten 2 hilabetetik gorako haurrak antibiotikoekin tratatu daitezke arreta anbulatorioan.

Nola prebenitzen da?

Pneumonia txerto baten bidez prebenitu daiteke, bai nemokoziko konjugatuaren bidez (VNC), bai Hibaren aurkako txertoaren bidez. Azken urteetan aurrera egin da txerto horiek eskuratzeko bidean, nahiz eta munduan gaixotasun horren ondorioz hiltzen jarraitzen duten adingabeen kopuru handiak erakusten duen egindako bidea ez dela nahikoa. Oztopoen zati bat prezioarekin lotuta dago: adibidez, Pfizerrek eta GSK-k bakarrik fabrikatzen duten VNCa oso garestia da.

Nola egiten dugu lan?

Gure taldeek pneumonia duten haurrak erregulartasunez tratatzen dituzte, haurren heriotza-kausa nagusietako bat baita lan egiten dugun testuinguruetan. Gaixotasunak bilakaera azkarra izan dezakeenez, funtsezkoa da tratamendua lehenbailehen egitea. Kasu larriak ospitaleratu egiten dira, eta gainerakoak anbulatorioan tratatzen dira. Gainera, eremu isolatuetan ahalik eta arreta gehien emateko, osasun-agente komunitarioak prestatzea erabaki dugu, beren herrietan pneumonia diagnostikatu ahal izan dezaten, tratamendua eman ahal izan dezaten kasua larria ez denean eta osasun-zentrora soilik bideratu ahal izan ditzaten hala direnak.

Gainera, pneumokokoaren aurkako txertaketa-jarduerak zabaltzen ari gara. Kanpaina masiboak abiarazi ditugu larrialdi-egoeretan, adibidez, Nigerian, Etiopian eta Hego Sudanen errefuxiatuta edo desplazatuta dauden herrietan, eta Afrika Erdiko Errepublikan, esaterako, prebentzioz txertatzen ari gara aukera dugun bakoitzean; 2016an, pneumoniaren aurkako txertoa ere jarri genuen Grezian, errefuxiatuei eta migratzaileei laguntzeko gure programen barruan. Baina txerto honek bere prezioa jaistea behar dugu, haur gehiagorengana iristeko beste larrialdi batzuetan.

¿Cómo se transmite?

La neumonía puede ser causada por virus, por bacterias o por hongos. En menores de 5 años, la causa de infección más frecuente son los virus y las bacterias neumococo y Haemophilus influenzae tipo b (Hib, que causa la gripe tipo B). Se propagan por vía aérea, al toser o estornudar.

Los virus y bacterias entran por la nariz o la garganta, y al ser inhalados pueden infectar los pulmones: el tejido pulmonar se inflama, lo que permite que cualquier bacteria que allí se encuentre inicie una infección secundaria, que se propaga rápidamente por los pulmones. Los alvéolos se llenan de líquido (que puede espesarse) y esto obstaculiza el intercambio de oxígeno entre los pulmones y el flujo sanguíneo. La enfermedad puede progresar muy rápidamente, en cuestión de horas, si el niño o la niña está desnutrido o padece otras enfermedades, como el sarampión.

¿Qué síntomas tiene?

Los síntomas más habituales son tos, dificultad respiratoria, taquipnea (aumento de la frecuencia respiratoria), a menudo fiebre alta (pudiendo superar los 39 grados) y, en los casos graves, respiración ruidosa o bronca, cianosis (color azulado en labios, mucosas nasales o uñas), tiraje intercostal (depresión del borde inferior de la pared torácica al inspirar mientras la parte superior del abdomen se eleva), somnolencia y rechazo a beber o amamantarse, pudiendo llegar a desarrollar sepsis (infección generalizada).

¿Cómo se trata?

En menores de 5 años, la neumonía grave de origen bacteriano se trata con antibióticos mediante inyección o perfusión, para lo cual es necesaria la hospitalización durante un periodo normalmente de 10 días; además, se administran medicamentos para la fiebre y debe asegurarse una correcta hidratación, si es necesario mediante suero. Los niños mayores de 2 meses que no tengan signos graves de la enfermedad pueden ser tratados con antibióticos en atención ambulatoria.

¿Cómo se previene?

La neumonía puede prevenirse mediante una vacuna, tanto la nemocócica conjugada (VNC) como la vacuna contra la Hib. Durante los últimos años se han producido avances en el acceso a estas vacunas, aunque el elevadísimo número de menores que siguen muriendo por esta enfermedad en el mundo es un indicador claro de que el camino recorrido es insuficiente. Parte de las barreras están relacionadas con su precio: la VNC por ejemplo, que solo fabrican Pfizer y GSK, es muy cara.

¿Cómo trabajamos?

Nuestros equipos tratan a niños y niñas con neumonía de forma regular ya que es una de las principales causas de mortalidad infantil en los contextos en los que trabajamos. Como la enfermedad puede evolucionar con mucha rapidez, es esencial que el tratamiento se haga lo antes posible. Los casos graves se hospitalizan, mientras que los demás son tratados en ambulatorio. Además, con el fin de atender al máximo número posible en zonas aisladas, hemos optado por la formación de agentes comunitarios de salud, para que puedan diagnosticar la neumonía en sus propios pueblos, administrar el tratamiento cuando el caso no sea grave y derivar solo al centro de salud a los que sí lo sean.

Además, estamos ampliando nuestras actividades de vacunación contra el neumococo. Hemos lanzando campañas masivas en situaciones de emergencia, por ejemplo en poblaciones refugiadas o desplazadas en Nigeria, Etiopía y Sudán del Sur, y en países como República Centroafricana estamos vacunando de forma preventiva cada vez que tenemos la oportunidad; en 2016, también vacunamos contra la neumonía en Grecia dentro de nuestros programas de asistencia a personas refugiadas y migrantes. Pero necesitamos que esta vacuna reduzca su precio, con el fin de llegar a más niños y niñas en otras emergencias.

Pneumoniaren txertoaren prezioa jaistea

2015ean, Pfizer eta GlaxoSmithKline-rekin (GSK) hainbat urtez alferrikako elkarrizketak izan ondoren, nazioarteko sinadura-kanpaina bat abiarazi genuen, bi enpresek txerto pneumokozikoaren prezioa haur bakoitzeko 4,5 eurora jaitsi zezaten beharrezko hiru dosiak lortzeko. Eskuragarri dagoen preziorik baxuena 9 euro ingurukoa da, eta diru-sarrera txikiko herrialdeentzat soilik dago eskuragarri, GAVI Aliantzaren finantzaketa-mekanismoaren bidez, herrialde emaileek eta, beraz, zergadunek ordainduta.

Azkenik, 2016ko irailean, GSKk prezioa jaistea erabaki zuen, eta Pfizerrek gauza bera egin zuen azaroan, krisi humanitarioetako txertaketak estaltzen dituen erabakia ; espero dugu bi konpainiek garapen bidean dauden herrialde guztiak barne hartzeko ahaleginak areagotzea. Izan ere, txerto hau hain garestia denez, munduko herrialdeen erdiak bakarrik hasi dira erabiltzen: une honetan, pneumoniaren aurka babestu beharreko haurrak daude Indonesian, Iraken, Jordanian, Libanon, Errumanian, Sirian edo Thailandian, besteak beste.